1. ermeni xalqının müdafie etdiyi soyqırımın dayanaq nöqtesidir..
il 1915. osmanlının dünya savaşına girmesi ile açılan ilk cebhe-qafqaz cebhesi..ruslarla qızğın mübarizeler gedir..enver paşa ve sarıqamış herekatı, mustafa kemal paşa ve muş ve bitlis herekatı ve s..osmanlının qafqaz dolaylarındakı torpaqlarında ermeni azınlığı yerleşib, tam da müharibenin getdiyi yerlerde meskunlaşıblar..bu qızğın mübarizeler zamanı ermeni azınlığı tabe olduğu imperiyaya qarşı çıxaraq cebhede ruslara maddi ve menevi kömek edir, türk ordusuna qarşı savaşmağa başlayır..bunun üzerine de 1915de osmanlı mebusan meclisinde tehcir qanunu çıxarılır ve ermeniler mecburi köçe tabe tutulurlar..çox ferqli reqemler var 1,5 milyon nefere qeder gedib çıxır..lakin mentiqen burda bir yalnışlıq var çünki o zaman anadoluda yaşayan ehalnin sayı bu güne göre çox az idi, 1 milyon ermeni olması bele ehtimal edilmir. bir qaynaqdan dinlediyime göre texminen 700.000 nefer..azmıdır, elbette deyil, amma burası tam başqa mövzudur..suriya ve hataya gönderilmişdirler esasen..ayrıca tehcir qanunu ile hınçak ve taşnaksütün cemiyyeti bağlanmışdı..
1920-ci ilde kurtuluş savaşı zamanı türklerin qafqaz cebhesindeki qelebesinin ardından tbmm`nin ermenistan ile bağladıdığı gümrü müqavilesinde 1915-de köç etdirilen ermenilerin 6 ay içinde geri döne bilmesi ile bağlı madde yer almışdır ve bildiyim qederiyle bir qismi döne bilmişdir.